Tradycja i Wiara

Spowiedź przed świeckim (Laienbeichte) (1 z 3)

Posłuchaj
Oceń post

Terminologia spowiedzi

W przeciwieństwie do języka niemieckiego, który określenie Laienbeichte posiada, w języku polskim nie ma osobnego terminu oznaczającego spowiedź odbytą przed osobą świecką. Jeśli jednak coś ma swoje odzwierciedlenie w danym języku, to oznacza to, że to coś ma lub miało miejsce to często, iż ukuto na to odpowiednie słowo. Podręcznik dogmatyki Diekampa-Jüssena i Premma twierdzą, jeszcze w XVI wieku, to jest w czasach reformacji, katolicy znali praktykę wyznania grzechów świeckim (Laienbeichte), której z czasem zaniechali.[1] Ponieważ protestantyzm nie zna sakramentalnego kapłaństwa, a pastor jest po prostu świeckim kaznodzieją zatrudnianym przez gminę wiernych, toteż wszelkie wyznanie grzechów pastorowi, co miewa niekiedy miejsce wśród protestantów, jest spowiedzią przed świeckim (Laienbeichte). Spowiedź przed świeckim praktykowana jest i dzisiaj w kręgach protestantów ewangelikalnych tzw. wolnych kościołów protestanckich, przez co termin Laienbeichte zachował się do dziś. Natomiast katolicy w krajach niemieckojęzycznych nie spowiadają się prawie wcale, a ci, którzy jednak to czynią spowiadają się księżom.

Mówiąc o spowiedzi należy najpierw określić pojęcia. Polskie słowo „spowiedź” jest niejednoznacze, gdyż oznaczać może łacińskie:

  • (a) poenitentia – pokutę,
  • (b) sacramentum poenitentiae – spowiedź sakramentalną,
  • (c) confessio – wyznanie grzechów.

I tak spowiedź świeckim (Laienbeichte) oznacza (c) confessio – to jest poprzedzone żalem za grzechy wyznanie grzechów osobie świeckiej, nie oznacza ona więc (b) sacramentum poenitentiae –  spowiedzi sakramentalnej.

Części pokuty (partes poenitentiae)

Zanim dojdziemy do tych rozróżnień kilka słów na temat samego sakramentu spowiedzi. Sakrament ten składa się z pięciu elementów lub jak określa je Sobór Trydencki (DH 1673, 1675) „części pokuty” (poenitentiae partes), które muszą zaistnieć zwykle sukcesywnie, by sam sakrament miał miejsce. Częściami pokuty są:

  1. Rachunek sumienia
  2. Żal za grzechy
  3. Mocne postanowienie poprawy
  4. Szczera spowiedź, zakończona absolucją z rąk kapłana,
  5. Zadośćuczynienie Panu Bogu i bliźniemu.

Dogmatem jest, iż:

Materią sakramentu pokuty są następujące akty penitenta: żal za grzechy, wyznanie wiary i zadośćuczynienie. (De fide)[2]

Ponieważ powyższe trzy akty poprzedzone być muszą rachunkiem sumienia, toteż nie jest on osobno wyliczany.

Formą sakramentu pokuty są słowa kapłańskiej absolucji (De fide).[3]

Teologia (Summ. Theol. III, q. 84 a.2) rozróżnia jeszcze dokładniej określając akty penitenta jako materią bliższą (materia proxima), a jego grzechy jako materię dalszą (materia remota). Ponieważ do zaistnienia sakramentu zawsze konieczne są materia i forma, toteż ani sam penitent, ani sam ksiądz, przynajmniej według rozumienia tomistów, tego sakramentu nie uskuteczniają.

Warto jednak zadać sobie pytanie, który z powyższych elementów sakramentu pokuty jest najważniejszy lub który sprawia odpuszczenie grzechów. Odpowiedź na to pytanie nie jest aż tak łatwa. I tak w okresie Starożytności aż do VIII wieku, gdy nastała tzw. spowiedź uszna główny akcent kładziono na pokutę, to jest piąty element sakramentu. Za grzech żałowano i zań pokutowano, a dopiero po ukończeniu pokuty grzesznik bywał przyjmowany aktem rekoncyliacji przez biskupa lub jego delegata na łono Kościoła.[4] I dlatego z władzą odpuszczania grzechów związana jest jurysdykcja, to jest władza kluczy, gdyż ponownie do kościelnej wspólnoty może przyjąć grzesznika tylko ten, kto tę władzę posiada.[5]

Po ustaniu pokuty publicznej i nastaniu spowiedzi usznej teologia scholastyczna zaczęła akcentować żal za grzechy i wyznanie grzechów jako najważniejsze elementy (Summ. Theol. 3a q. 87, a.1) sakramentu, co potwierdza także Sobór Trydencki, gdyż bez żalu za grzechy spowiedź jest nieważna.

Skrucha (contritio), która zajmuje pierwsze miejsce wśród wymienionych aktów penitenta, jest to ból duszy i wstręt do popełnionego grzechu z postanowieniem niegrzeszenia w przyszłości. To poruszenie żalu było zawsze konieczne dla uzyskania przebaczenia grzechów, a człowieka upadłego po chrzcie dopiero wtedy przygotowuje do odpuszczenia grzechów, jeśli jest połączone z ufnością w miłosierdzie Boże i z pragnieniem spełnienia wszystkiego, co jest wymagane do należytego przyjęcia tego sakramentu. […] (DH 1676, BF [2007] 428)

Wydaje się jednak, że w czasie potrydenckim za najważniejszy element sakramentu pokuty zaczęto uważać odpuszczenie grzechów przez kapłana. Do poglądu tego, oprócz sformułowania samego Soboru mówiącego o rozgrzeszeniu jako o tym, co zawiera „szczególnie siłę sakramentu (vis sacramenti)”, mógł przyczynić się skotyzm, to jest szkoła teologiczna wyrosła na poglądach franciszkanina Dunsa Szkota, która zwykle konkurowała z tomizmem. O ile Sobór Trydencki przyłączył się do przedstawionego powyżej poglądu tomistów, iż akty penitenta (żal za grzechy, wyznanie grzechów i wola zadośćuczynienia lub zadośćuczynienie) stanowią quasi-materię sakramentu (DH 1323, 1673, 1704), a rozgrzeszenie kapłańskie jest jego formę, to skotyści uważali, iż materią sakramentu są słowa absolucji, zaś akty penitenta jedynie koniecznym warunkiem otrzymania sakramentu.[6]  Aby wniknąć w treści argumentacji skotyzmu przyjrzyjmy się samemu tekstowi Soboru.

Sobór Trydencki w XIV Sesji o Sakramencie pokuty (1551) stanowi:

Następnie święty Sobór naucza, że forma sakramentu pokuty, w której szczególnie zawiera się jej siła (in qua praecipue ipsius vis sita est), jest w tych słowach kapłana: „Ja ciebie rozgrzeszam” itd. Dołącza się wprawdzie chwalebnie do tych słów pewne modlitwy według zwyczaju świętego Kościoła, jednak nie należą one wcale do istoty samej formy ani nie są konieczne do udzielenia sakramentu. (DH 1673, BF [2007] 424)

Jakby materią tego sakramentu są akty penitenta (quasi ma t e r i a huius sacramenti ipsius paenitentis actus), mianowicie żal, wyznanie i zadośćuczynienie (contritio, confessio et satisfactio) (kan. 4). Zwą się one częściami pokuty (paenitentiae partes) z tego względu, że z ustanowienia Bożego wymaga się ich u penitenta do całości sakramentu, do pełnego i doskonałego odpuszczenia grzechów (ad plenamque et perfectam peccatorum remissionem). (DH 1673, BF [2007] 425)

Święty Sobór, podając naukę o częściach i skutku tego sakramentu, potępia zarazem zdania tych, którzy twierdzą, że udręki sumienia i wiara są częściami pokuty (paenitentiae partes). (DH 1675, BF [2007] 427)

Priorytet absolucji i poglądy skotystów

Zdaniem skotystów Sobór Trydencki określił akty penitenta jedynie jako quasi-materię – jakby-materię, co jest prawdą, zatem jako materię niewłaściwym rozumieniu tego słowa. Sobór ponadto, jak utrzymują skotyści, stwierdza, iż akty penitenta te wymagane są jedynie do pełni sakramentu (ad integritatem sacramenti), ale nie do jego istoty. A co jest istotą sakramentu? Zdaniem skotystów działanie kapłana, gdyż ono stanowi sakramentalny znak, natomiast akty penitenta nie są przyczyną sakramentu.[7] Według skotystów praktyka Kościoła udzielania rozgrzeszenia nieprzytomnym świadczy o tym, iż sakrament pokuty, jego materię i formę, uskutecznia jedynie sam kapłan.

Pogląd skotystów zdaje się nie rozróżniać pomiędzy materią i formą, gdyż ich zdaniem rozgrzeszenie kapłana jest zarówno materią jak i formą sakramentu, czego jednak nie stwierdza Sobór Trydencki. Ponadto Kościół udziela ważnie rozgrzeszenia nieprzytomnym jedynie wtedy, gdy zakłada, iż penitent, gdyby był przytomny zechciałby żałować za grzechy i chciałby się wyspowiadać, gdyż z takiego założenia wychodzi się przy udzielaniu Ostatniego Namaszczenia nieprzytomnym. I tak ważnie przyjmuje sakrament Ostatniego Namaszczenia odpuszczającego grzechy ten, kto posiada przynajmniej habitualną intencję przyjęcia tego sakramentu połączoną z habitualnym żalem niedoskonałym.[8] Zatem i w tym punkcie skotyści błądzą.

Przypuszczalnie poprzez odcięcie się od protestanckiej praktyki spowiedzi świeckim (Laienbeichte) oraz podkreślanie znaczenia sakramentalnego kapłaństwa w naukach katechetycznych zaczęto podkreślać znaczenie czynności do tego stopnia, że spowiedź stała się dla wielu formalizmem „odpukania” w konfesjonale. O tym, że nie zawsze tak było, mało kto pamięta.

  [wpedon id=”24285″ align=”left”]


[1] Diekamp-Jüssen, Katholische Dogmatik, Wil 2012, 1068, Premm, Katholische Glaubenskunde. Ein Lehrbuch der Dogmatik, T. III/2, Wien 1957, 142, por. Tetaert, La Confession aux laiques dans L’Eglise latine depuis le 8e jusqu’au 14e siècle, Brüssel 1926.

[2] Diekamp-Jüssen, 1008.

[3] Tamże, 1010.

[4] Tamże, 1062-1063; 1055; 1071.

[5] Por. Premm, Katholische Glaubenskunde, 131-143.

[6] Ott, Grundriss der Dogmatik, Bonn 2010, 577-578.

[7] Ott, 578.

[8] Tamże, 609.

Translate

Reklama

Ostatnie wpisy

Komentarze

Najnowsze komentarze

Popularne

Czy Desiderio desideravi szykuje Nową Ekumeniczną Mszę? (1 z 3)
Rod Dreher się rozwodzi lub o religijnych mężczyznach
Bractwo św. Piusa X: nadużycia seksualne w Afryce, ks. Stehlin doprowadzał chłopców
2-go Lipca. Uroczystość Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.
Refleksje po lekturze “wszystkich” objawień maryjnych (1 z 3)
Komu wolno błogosławić lub o błogosławieństwach przez świeckich

Archiwa

Hierarchicznie
Chronologicznie

Podziel się

Reklama

Nasze Produkty

Datki

Darowizna przez Paypal

Chcesz pomóc przez Paypal? Wybierz dowolną kwotę. Jeśli możesz, przejmij opłaty Paypal, to więcej do nas dotrze. Dobroczyńców zapewniamy o modlitwie. Bóg zapłać!

20,00 PLN

Możliwość komentowania dla zalogowanych użytkowników.

Miesięczna

Indywidualna

29,90 zł

3 dniowy okres próbny gratis
Subskrybuj

Roczna

Indywidualna

299 zł

3 dniowy okres próbny gratis
Subkskrybuj

Rodzinna miesięczna

Do 6 osób

49,90 zł

3 dniowy okres próbny gratis
Subskrybuj

Rodzinna roczna

Do 6 osób

499 zł

3 dniowy okres próbny gratis
Subskrybuj

Przelewem

Przelewem za 3 Miesiące

Indywidualna

90,00 zł

Ustaje automatycznie, przyłączenie przez administratora
Subskrybuj

Przelewem za 6 Miesiący

Indywidualna

180,00 zł

Ustaje automatycznie, przyłączenie przez administratora
Subskrybuj

Przelewem za 12 Miesięcy

Indywidualna

330,00 zł

Ustaje automatycznie, przyłączenie przez administratora
Subskrybuj

You cannot copy content of this page

pl_PLPolski
Tradycja i Wiara