O predyspozycjach do studiów teologicznych (cz. 7)

Data

DOMENICO_DI_BARTOLO Madonna dell' umilitaDomenico di Bartolo (1400-1445) – Madonna dell’Umilità (Madonna od pokory)

4.    Predyspozycje moralne (3)

 Ad b) Pokora (humilitas)

W 90% przypadków zarzut braku pokory jest projekcją ludzi, którzy wiedzą, że gdyby posiadali te same właściwości jak ten, któremu brak pokory zarzucają, to byliby bardzo pyszni. Pokora (humilitas) jest cnotą względną, podobnie jak inteligencja, piękno czy kondycja fizyczna są cechami względnymi. Św. Tomasz z Akwinu pisze, że

pokora to cnota, za pomocą której duch jest poskramiany, by w sposób nieuporządkowany nie dążył ku wyżynom (humilitas est virtus, qua refrenatur animus, ne immoderate tendat ad alta)”.[1]

Ale jakie to „wyżyny”, dla jakiego „ducha”, co to znaczym „nieuporządkowany sposób”? No właśnie, to zależy od człowieka i okoliczności. To, co dla jednego jest stwierdzeniem faktu (np. „Śpiewam czysto intonacyjnie”), dla drugiego byłoby chwaleniem się, a dla trzeciego myśleniem życzeniowym czy nawet kłamstwem. W sumie zapytać się można, co przeciw pokorze nie wykracza? Czy umiejętność pisania i czytania? Czy ukończenie szkoły podstawowej? Pragmatycznie rzecz ujmując brakiem pokory jest zawsze ta cecha, której osoba zarzucająca nam brak pokory nie posiada. Gdyby ona ją posiadła wszystko byłoby najzupełniej w porządku, a ponieważ jej nie ma, toteż w porządku nie jest. Oczywiście rzec można, że coś tam można i umieć, ale nie należy się tym chwalić, przy czym z kolei określić by trzeba, co „chwaleniem” dla kogo jest oraz kto i dlaczego to określa.

Ponieważ celem i wyznacznikiem naszego życia jest jednak Bóg, a nie inni ludzie, toteż pokora odnosi się przede wszystkim do Boga. I dlatego św. Tomasz podaje:

„pokora przede wszystkim wydaje się zakładać poddanie człowieka Bogu (humilitas praecipue videtur importare subjectionem hominis ad Deum)”.[2]

Ponieważ Bóg jest zawsze większy aniżeli człowiek, toteż Jego tajemnice zawsze będą człowieka przekraczać, a wymiar teologii jako nauki zawsze będzie przekraczać możliwości poszczególnego teologa. Konsekwentnie ten, kto rzeczywiście będzie się w tę dziedzinę zagłębiał zawsze pokornym pozostanie, gdyż będzie wiedział, ku jakim wyżynom dążyć może, a ku jakim dążyć nie będzie w stanie. A poza tym nasi koledzy i koleżanki po fachu i nie tylko po fachu już nas o tym odpowiednio poinstruują.

Z praktycznego punktu widzenia wszelkie uczenie się jest stałym upokarzaniem się, gdyż zaczynamy od stanu niewiedzy, na który trzeba zezwolić i który trzeba psychicznie i ambicjonalnie zaakceptować, a następnie postępujemy raz wolniej, a raz szybciej w badanym przedmiocie i pozyskiwanej umiejętności. Dlatego też tak niewiele osób dorosłych w ogóle uczy się nowych rzeczy i poznaje nowe dziedziny, jeśli tego absolutnie nie musi, bo do tego potrzeba samozaparcia i właśnie pokory. W Polsce słyszy się zwykle: „Po co? Na co komu taka ambicja?” W innych krajach jest pod tym względem dużo lepiej, bo jakoś bardziej ceni się rozwój i robienie czegokolwiek. U źródła zapytania: „Po co?” tkwi głębokie przekonanie, że nikt nie ma prawa być lepszym ode mnie i to pod jakimkolwiek względem. Nie wolno i już! Ludzie widząc u kogoś jakąś umiejętność lub wiedzę, której nie można wytłumaczyć ani ‘specjalnym natchnieniem’ ani ‘talentem’ – bo na te dwa źródła jako nie związane z własnym wysiłkiem jeszcze się jakoś zezwala – nie mogąc kwestionować samej umiejętności lub wiedzy kwestionują motywację umiejącego lub wiedzącego przypisując mu motywację jak najgorszą. Są to co prawda przykre objawy podziwu, tym niemniej objawy prawdziwe, gdyż jak to ktoś kiedyś ujął: „zawiść jest najwyższą formą uznania”.

Gromadzenie wiedzy, jej przyswajanie i tworzenie na tej podstawie czegoś własnego jest procesem bardzo żmudnym i dosyć upokarzającym, gdyż zakłada on po pierwsze dużą samokrytykę, a po drugie wystawienie się przy jakichkolwiek publikacjach czy wystąpieniach na krytykę innych, która nie zawsze bywa rzeczowa czy przyjemna. Dlatego też prawdziwie mistrzowie swoich dziedzin, niekoniecznie teologowie, są bardzo miłymi, skromnymi, życzliwymi i pokornymi ludźmi, a ponieważ cieszy ich to, co sami robią, dlatego też widzą i doceniają to u innych, co cenią w sobie. Co ciekawe nastawienie to występuje dużo częściej u przedstawicieli nauk ścisłych, aniżeli u humanistów przypuszczalnie dlatego, że ci pierwsi mają dużo bardziej sprawdzalne i wyraziste wyniki oraz tzw. hard skills. Natomiast humanistów i tych teologów, którzy się raczej za humanistów uważają, cechuje to, że wartość ich pracy zależy wyłącznie od oceny ich kolegów, a w dziedzinie opinii, jak podaje znany żydowski dowcip, „jedni mówią tak, inni mówią tak”. Zatem pokora cechuje fachowców, natomiast butni i niepokorni są zwykle niedouczeni amatorzy, którym często brak innych argumentów oprócz własnego ‘ja’. Jednak właśnie z tego ‘ja’ trzeba zrezygnować, skoro „Bóg pysznym się sprzeciwia, pokornym zaś łaskę daje” (Jk 4,6). Jeśli człowiek myśli, że jest pełny i niczego już nie potrzebuje, nikt go niczym napełnić nie zdoła. Ani intelektualnie, ani moralnie, ani duchowo. Gwarancją zachowanie pokory jest po prostu ciągłę uczenie się, zdobywanie nowych umiejętności i obszarów wiedzy, odnoszenie wszystkiego do Boga i przede wszystkim nieporównywanie się z innymi.

[wpedon id=”24285″ align=”left”]

 

[1] Summ. Theol. 2.2. q. 160. 2 c. et q. 161. 1. o. et 2.4.c

[2] Summ. Theol. 2.2. q. 161. 2 ad 3 et q. 162. 5. c.

Nasze subskrypcje

Miesięczna

Indywidualna

29,90 zł

7 dniowy bezpłatny okres próbny
Subskrybuj

Roczna

Indywidualna

299 zł

7 dniowy bezpłatny okres próbny
Subkskrybuj

Rodzinna miesięczna

Do 6 osób

49,90 zł

7 dniowy bezpłatny okres próbny
Subskrybuj

Rodzinna roczna

Do 6 osób

499 zł

7 dniowy bezpłatny okres próbny
Subskrybuj

Przelewem za 3 Miesiące

Indywidualna

90,00 zł

Ustaje automatycznie, przełączenie przez administratora
Subskrybuj

Przelewem za 6 Miesiący

Indywidualna

180,00 zł

Ustaje automatycznie, przełączenie przez administratora
Subskrybuj

Więcej
wpisów

error: Content is protected !!
pl_PLPolski
×
×

Koszyk

%d bloggers like this: