Zanim przejdziemy do analizy samej ekskomuniki nałożonej słusznie na FSSPX (jeśli uznamy, że Prevost faktycznie jest papieżem) zaczniemy od krótkiego nakreślenia przedsoborowej nauki o urzędzie biskupów.

W dużym skrócie rzec można, iż w przedsoborowym nauczaniu Kościoła biskupi byli postrzegani jako „delegaci” lub „zastępcy” papieża.

Nie posiadali własnej jurysdykcji, lecz jedynie jurysdykcję papieską, delegowaną przez papieża.

I tak wszechwiedząca AI na pytanie autora:

Czy przed Soborem Watykańskim II biskupi byli traktowani jako swego rodzaju zastępcy papieża?

Odpowiada:

Tak. Przed Soborem Watykańskim II panowało teologiczne przekonanie, że biskupi pełnili przede wszystkim rolę przedstawicieli lub pomocników papieża.

Władzę jurysdykcyjną (urząd kierowniczy i pasterski) otrzymywali nie bezpośrednio poprzez święcenia, lecz na mocy papieskiego upoważnienia.

Sytuacja ta uległa zmianie podczas Soboru (1962–1965): Konstytucja Lumen gentium podniosła rangę urzędu biskupiego.

Zgodnie z nią biskupi są następcami apostołów i kierują swoimi diecezjami na mocy własnej, sakramentalnej władzy, pozostając jednak w nierozerwalnej wspólnocie z papieżem (kolegialność biskupów).

Na temat tej ewolucji eklezjologicznej dostępna jest następująca podstawowa literatura:

• Karl Rahner / Herbert Vorgrimler: Kleines Konzilskompendium. (Małe kompendium soborowe.) Herder, Freiburg. (Podręcznik, który zawiera dogłębny komentarz do tekstów soborowych i wyjaśnia zmianę paradygmatu). [1]
• Giuseppe Alberigo: Zmiana klimatu w Watykanie. Historia poprzedzająca Sobór Watykański II. Kohlhammer. (Przedstawia dogłębny wgląd w napięcia teologiczne oraz przemiany wizerunku biskupa przed soborem). [1, 2]
• Klaus Schatz: Der päpstliche Primat. Seine Geschichte von den Anfängen bis zur Gegenwart. (Klimawandel im Vatikan. Die Vorgeschichte des Zweiten Vatikanischen Konzils.) (Prymat papieski. Jego historia od początków do współczesności.) Schöningh, Paderborn. (Przedstawia znakomity przegląd historyczny przesunięcia władzy w kierunku papiestwa oraz późniejszej korekty). [1, 2]
• Otto Semmelroth: Die Kirche als Ursprung des Heils. Zur Frage der hierarchischen Struktur der Kirche. (Kościół jako źródło zbawienia. O kwestii hierarchicznej struktury Kościoła.) Josef Knecht. (Klasyczne dzieło teologa soborowego, który odegrał kluczową rolę w ponownym zdefiniowaniu urzędu biskupiego). [1]
• Yves Congar: Kollegialität und Primat. (Kolegialność i prymat (w: Mysterium Salutis, tom IV/1). Benziger. (Podstawowa analiza teologiczna kolegialności biskupiej w relacji do urzędu papieskiego).

Piszący te słowa stwierdził, że jeśli to, co podaje KI jest prawdą (a niestety jest!), to Vat. II zmienił o 180 stopni przedsoborowe nauczanie na temat roli biskupów w Kościele kładąc tym samym podwaliny pod obecną ”sodosynodalność”.

Ponieważ z wyżej wymienionych pozycji posiada jedynie Kleines Konzilkompendium[1] więc sięgnął po nią, by coś na temat tego postawienia na głowie dotychczasowego nauczania Kościoła przeczytać.

Na studiach tego nie przerabiał, a bliżej się dotychczas nad tym problemem nie głowił.  

Autorzy Kleines Konzilkompendium i osławieni moderniści Rahner i Vorgrimler jak zwykle kluczą, kropki nad i nie stawiają, a mimo to twierdzą:

„W dalszej części [Lumen gentium] stwierdza się, że święcenia biskupie przekazują trzy urzędy uświęcania, nauczania i przewodzenia.

Stwierdzenie to stanowi pod pewnym względem postęp w stosunku do tradycyjnej teologii, która rozróżniała dwie „władze”: władzę święceń, przyznawaną właśnie poprzez święcenia, oraz władzę jurysdykcyjną, przyznawaną pierwotnie i wyłącznie przez papieża […].

Obie te funkcje lub pełnomocnictwa są obecnie postrzegane przez Sobór jako stanowiące wewnętrzną jedność, a mianowicie w sakramencie.”[2]

Zatem zdaniem Vorgrimlera i Rahnera zmiana nauczania jest „postępem”, nie błędem.

Konstytucja Dogmatyczna Lumen gentium 27 we fragmencie na temat biskupów podaje:

„Władza [pasterska], którą w imieniu Chrystusa [biskupi] osobiście sprawują, jest własną, zwyczajną i bezpośrednią, choć jej wykonywanie kierowane jest w ostatecznej instancji przez najwyższą władzę Kościoła i ze względu na dobro Kościoła lub wiernych może być w pewnej mierze ograniczane. […]

Im właśnie powierzony został w pełni urząd pasterski, […] i nie należy uważać biskupów za wikariuszy Biskupów Rzymskich, ponieważ sprawują sobie właściwą władzę

[…] Władzy ich tedy nie niweczy władza najwyższa i powszechna, lecz przeciwnie, potwierdza ją, umacnia i broni, podczas gdy Duch Święty strzeże niezawodnie ustanowionej przez Chrystusa formy rządów w Jego Kościele.”

A jak było przed Soborem?

Dokładnie odwrotnie. Rola biskupów postrzegana była jako rodzaj przedłużenia prymatu papieskiego ujętego w konstytucji dogmatycznej Vat. I Pastor Aeternus (1870). Uznawano podporządkowanie papieżowi jurysdykcji biskupiej. Jak informuje KI:

„W literaturze z tego okresu silnie podkreślano bezpośrednią, zwyczajną jurysdykcję papieża nad wszystkimi diecezjami, ustanawiając, że władza biskupów wywodzi się bezpośrednio od papieża, a nie z niezależnego prawa boskiego.”

Taka była faktycznie nauka tradycyjna, stale obecna w przedsoborowym Magisterium jak na przykład w encyklice Mystici corporis 40:

„W pełnieniu tego urzędu [biskupi] nie są [..] jednakże niezależni całkowicie, lecz podlegają władzy Papieża Rzymskiego (non plane sui iuris sunt, sed sub debita Romani Pontificis auctoritate positi), chociaż posiadają zwykłą władzę prawodawczą, udzieloną im bezpośrednio przez tegoż Najwyższego Pasterza.” (DH 3804)

Lumen gentium 27 wprowadziło jakby dwupodział władzy w Kościele. Centrum władzy nie jest już papież, ale papież i biskupi, którzy nie są już jego zastępcami, ale mają władzę własną.

Stąd wszystkie posoborowe „dążenia odśrodkowe” stają się zrozumiałe, skoro zostały w Lumen gentium 27 zaprogramowane.

Jeśli jednak władza prawodawcza lub jurysdykcyjna została udzielona biskupom przez papieża, to nie jest ona ich „władzą własną”, jak stanowi Lumen gentium 27.

Ponieważ powyższy tekst Mystici corporis znajduje się w Denzingerze, toteż jest on dogmatem. Autor nie będzie w tej chwili rozstrzygał, czy fragment Lumen gentium 27 jest już formalną herezją czy też nie jest.

Pragnie jedynie podać, iż przedsoborowa teologia faktycznie widziała w każdym biskupie delegata, zastępcę lub wikariusza papieża.

Przyczyny tego ujęcia są zarówno historyczne jak i teologiczne.

Uzasadnienie teologiczne jest następujące: Chrystus najpierw udzielił prymatu św. Piotrowi w Cezarei Galilejskiej (Mt 16,13-19), a dopiero później, podczas Ostatniej Wieczerzy udzielił święceń kapłańskich i biskupich pozostałym apostołom.

Uzasadnienie historyczne z kolei brzmi: Na początku Kościoła to papież jako jedyny wyświęcał biskupów i stopniowo tę władzę wyświęcania delegował innym biskupom. Oni wyświęcali biskupów z mandatu papieskiego, niejako w zastępstwie samego papieża.

Stąd zrozumiałym jest, że liturgia święceń biskupów zaczyna się od zapytania wyświęcających o mandat apostolski.

Przedstawienie i wybór

Elekt przyprowadzony przez asystujących mu prezbiterów przed Biskupa, głównego szafarza święceń, składa mu ukłon. Jeden z prezbiterów zwraca się do Biskupa, głównego szafarza święceń, następującymi słowami:

Czcigodny ojcze, Kościół … prosi, abyś księdza … wyświęcił na biskupa.

Biskup, główny szafarz święceń, pyta:

Czy macie nominację Stolicy Apostolskiej?

Prezbiter odpowiada:

Mamy.

Biskup, główny szafarz święceń poleca odczytanie nominacji:

Odczytajcie.

Prezbiter odczytuje dokument. Po jego odczytaniu wszyscy odpowiadają:

Bogu niech będą dzięki.

Jak widać liturgia wymaga odczytania mandatu. Nie wystarczy powiedzieć, że się go ma, ale się zapomniało “w Peterburku, w biurku”.

FSSPX mandatu nie miało, więc musieli coś własnego freestylowo utworzyć. Tyle na temat Tradycji.

Skoro FSSPX uznaje wyłącznie przedsoborową teologię, także tę w odniesieniu do roli biskupów, to Bractwo miało większą świadomość teologiczną i prawnokanoniczną konsekwencji święcenia bez mandatu papieskiego od księży czy biskupów Novus Ordo.

Jeśli, zgodnie z Lumen gentium 27, biskup ma jurysdykcję własną na mocy święceń biskupich, a nie jurysdykcję delegowaną przez papieża, to z punktu widzenia teologii Novus Ordo mandat papieski przy święceniach biskupich aż tak mu potrzebny nie jest.

Nie wiadomo, czy jakiś postępowy teolog już o tym napisał, ale owa „sakramentalność święceń biskupich”, o której wspominali powyżej Vorgrimler i Rahner, otwiera ku takiemu rozumieniu furtkę.

A czy mandat papieski jest potrzebny do ważności święceń biskupich?

Nie jest, ponieważ przedsoborowa teologia, w przeciwieństwie do posoborowej, odróżnia porządek (1) sakramentalny i (2) jurysdykcyjny.

Nowo wyświęcony biskup otrzymał ważnie, choć niegodziwie, sakrament, ale nie otrzymał jurysdykcji, gdyż ta pochodzi wyłącznie od papieża.

Skoro jednak historycznie i teologicznie święcenia biskupów są domeną papieża, toteż wyświęcanie ich bez papieskiego mandatu jest wewnętrznie sprzeczne z ich celem i istotą.

Święcenie biskupów jest przedłużaniem i rozszerzaniem władzy papieża nad Kościołem i światem, więc bez jego mandatu są one bezsensowne.

[Ciąg dalszy nastąpi.]

---

[1] Rahner K., Vorgrimler H., Kleines Konzilskompendium, Herder: Freiburg im Breisgau 1987^20.

[2] Tamże, 111.