Tylka, Traktat o Bogu: O przymiotach Bożych – (10 z 18)

Tylka1

I. Traktat

O Bogu

Rozdział III – O przymiotach Bożych

DZIAŁ 3. O PRZYMIOTACH BOŻYCH FIZYCZNYCH, CZYLI BOSKIEGO DZIAŁANIA


Artykuł II.

O przedmiocie, podziale wszechwiedzy Boskiej i o sposobie Boskiego poznawania.

1. Przedmiotem wszechwiedzy Boskiej jest Bóg sam i wszystkie rzeczy, oprócz Niego tak możliwe jak i istniejące. a) Zna tedy Bóg najdoskonalej samego siebie, wedle słów (1. Kor. 2, 10. 11): „Któż z ludzi wie, co jest człowieczego, jedno duch człowieczy, który w nim jest? Także też co jest Bożego nikt nie wie, jedno duch Boży”. b) Zna wszystkie rzeczy możliwe, według słów (Rz. 4, 17): „Zowie to czego nie masz, jako to, co jest”. c) Zna wszystkie rzeczy stworzone, przeszłe, teraźniejsze i przyszłe (Żyd. 4, 13): „Nie masz żadnego stworzenia niewidzialnego przed oblicznością Jego: lecz wszystkie rzeczy obnażone są i odkryte oczom jego”. d) Zna wszystkie myśli człowieka, wedle słów (Ps. 7, 10): „badający się serc i nerek”. e) Zna wszystkie rzeczy przyszłe tak konieczne jak i z wolnej woli płynące, wedle słów (Ekkl. 23, 29): „Panu Bogu pierwej niźli były stworzone wszystkie rzeczy znajome są”; (Ps. 138, 2-3): „Panie wyrozumiałeś myśli moje z daleka: wyśladowałeś ścieżkę moję i sznur mój; i przewidziałeś wszystkie drogi moje”. f) Wie on także, coby się stało, gdyby pewne warunki były spełnione, wedle słów (Mt 11, 21): „Biada tobie Korozain, biada tobie Betsaido: Bo gdyby się były w Tyrze i Sydonie cuda stały, które się stały w was, dawno by byli w włosiennicy i w popiele pokutę czynili”.

2. Wiedza Boska, podobnie jak i istota Boska, jest pojedyncza, atoli da się podzielić ze względu na przedmiot, który poznaje: na „spekulatywną”, która jest teoretycznym poznaniem, i na „praktyczną”, o ile Bóg coś działa; na „konieczną”, o ile uprzedza dekret, czyli postanowienie Boga, i na „dobrowolną”,, o ile następuje za tym dekretem; na „zgodzenia się”, o ile poznaje dobro, podobające się Bogu, i na „niepodobania”, o ile poznaje złe uczynki; wreszcie na „pojedynczego poznania” (simplicis intelligentiae), o ile odnosi się do rzeczy możliwych, na wiedzę „widzenia” (visionis), o ile odnosi się do rzeczy istniejących lub istnieć mających, i na „pośrednią wiedzę” (scientia media), o ile odnosi się do rzeczy warunkowo przyszłych np. nawrócenie Sydonu i Tyru, o czem wyżej mówiliśmy, gdyby się tam cuda działy, (Molina, Suarez, Franzelim itd. tę wiedzę pośrednią głoszą).

3. Sposób poznania Bożego musi być zupełnie różny od naszego. My wnosimy ze skutków o przyczynach, z objawów zewnętrznych o istocie rzeczy, która się objawia, a nadto są pewne prawdy oczywiste, które rozum nasz poznaje od razu bez dowodu. Własne zaś uczucia i wrażenia swoje poznajemy bezpośrednio, bo jesteśmy ich świadomi. Otóż podobnie Bóg 1. zna najdokładniej własną istotę bezpośrednio, ale w sposób nieskończenie doskonalszy (bo my nie znamy siebie samych całkowicie). 2. Również uczą Teologowie wszyscy, że Bóg poznaje najdokładniej wszystkie rzeczy poza Nim istniejące. Co do sposobu tego poznania podzielone są zdania Teologów. Tomiści twierdzą, że rzeczy możliwe widzi Bóg w sobie, jako w przyczynie; rzeczy istniejące i absolutnie przyszłe, nie zależne jednak od wolnej woli, widzi w swej istocie, jako przyczynie sprawczej tych rzeczy. Rzeczy zależne od wolnej woli widzi Bóg w dekretach swoich (physice praedeterminantibus), bo jest przyczyną i pierwszym motorem wszystkiego. Grzechy widzi Bóg w dekretach pozwalających na nadużycie wolnej woli. Rzeczy warunkowo przyszłe widzi Bóg w dekretach swoich podmiotowo bezwzględnych, ale względnych warunkowo.

Teologowie nie Tomiści głoszą, że 1. rzeczy możliwe widzi Bóg już to w swej istocie jako w przyczynie tych rzeczy, już to w Słowie, jako w zwierciadle, już to w rzeczach samych, które miałyby swój byt, gdyby były uczynione.

2. Rzeczy istniejące i przyszłe poznaje Bóg nie tylko w swej istocie, jako ich przyczynie, ale i bezpośrednio w rzeczach samych.

3. Rzeczy zależne od wolnej woli stworzeń rozumnych a dalej rzeczy już to bezwzględne już to warunkowo przyszłe widzi Bóg nie tylko w warunkowym ich istnieniu, ale widzi je i same w sobie.

Uwaga. My czerpiemy naszą wiedzę z działania przedmiotu na nas, na Boga żaden przedmiot, poza Bogiem będący, działać nie może; w przeciwnym bowiem przypadku, byłby Bóg zawisłym od przedmiotu, co się nie zgadza z nieskończoną doskonałością. Dlatego rozróżniają Teologowie w wiedzy Bożej przedmiot determinujący Boga do poznania i przedmiot do którego wiedza się odnosi (objectum determinans). To, co Boga do poznania rzeczy, Bogiem nie będących, determinuje, jest Jego Istota. Bóg więc swego poznania rzeczy, Bogiem nie będących, nie czerpie z przedmiotów Bogiem nie będących, ale ze siebie jako źródła wszelkiego bytu. Tak zdeterminowany przez siebie poznaje każdy byt, czy to możliwy, czy istniejący, czy konieczny, czy od wolnej woli zawisły, czy ten, który rzeczywiście będzie, czy ten, który byłby, gdyby pewne warunki ziszczone były. Bóg więc poznaje i siebie i wszystko, co Bogiem nie jest, ale to, co Bogiem nie jest, poznaje ze siebie jako pełni i źródła wszelkiego bytu.

 

Reklamy

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.