{"id":165822,"date":"2026-05-23T08:10:00","date_gmt":"2026-05-23T06:10:00","guid":{"rendered":"https:\/\/wobronietradycjiiwiary.com\/?p=165822"},"modified":"2026-05-23T17:25:04","modified_gmt":"2026-05-23T15:25:04","slug":"o-jean-pierre-herman-piecdziesiatnica-przycieta-czy-przywrocona","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wobronietradycjiiwiary.com\/pl\/o-jean-pierre-herman-piecdziesiatnica-przycieta-czy-przywrocona\/","title":{"rendered":"o. Jean-Pierre Herman, Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnica przyci\u0119ta czy przywr\u00f3cona"},"content":{"rendered":"
<\/div>\n

<\/p>\n\n\n\n

Zniesienie staro\u017cytnej czuwania chrzcielnego w Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnic\u0119<\/h3>\n\n\n\n

Niniejszy artyku\u0142 zosta\u0142 pierwotnie opublikowany w Schola Sainte Cecile<\/a>, a jego t\u0142umaczenie opublikowano tutaj oraz w New Liturgical Movement <\/em> za uprzejm\u0105 zgod\u0105 autora.<\/p>\n\n\n\n

Msza\u0142 Paw\u0142a VI, og\u0142oszony 3 kwietnia 1969 r., skutecznie wyeliminowa\u0142 stary zwyczaj przydzielania wigilii i oktaw wi\u0119kszym \u015bwi\u0119tom.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie oktawy odprawia si\u0119 tylko w okresie Wielkanocy i Bo\u017cego Narodzenia. Je\u015bli chodzi o wigili\u0119, pozostaje po niej jedynie \u201emsza wigilijna wieczorna\u201d w niekt\u00f3re \u015bwi\u0119ta, kt\u00f3ra zazwyczaj pozostaje niezauwa\u017cona. Co wi\u0119cej, charakter tego nabo\u017ce\u0144stwa jest inny. Sta\u0142o si\u0119 ono antycypacj\u0105 \u015bwi\u0119ta, a nie dniem postu i przygotowania do niego.<\/p>\n\n\n\n

Msza \u015bwi\u0119ta w Wigili\u0119 Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego jest wyj\u0105tkowym przypadkiem. Do wyboru s\u0105 cztery teksty pierwszego czytania, wszystkie ze Starego Testamentu, w kt\u00f3rych zapowiadany jest dar Ducha \u015awi\u0119tego. To jednak wszystko, co pozosta\u0142o z bogatej, staro\u017cytnej liturgii Wigilii Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n

Redukcja ta zosta\u0142a przeprowadzona w dw\u00f3ch etapach. Wigilia znikn\u0119\u0142a najpierw podczas reform z lat 50., a nast\u0119pnie oktawa zosta\u0142a zniesiona wraz z promulgacj\u0105 nowego msza\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Chrzcielny charakter staro\u017cytnej wigilii Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Na konferencji po\u015bwi\u0119conej \u201eprzywr\u00f3conej\u201d liturgii Wielkiego Tygodnia z 1955 r. przez Piusa XII, ks. pra\u0142at L\u00e9on Gromier o\u015bwiadcza:<\/p>\n\n\n\n

\n

Wigilia Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego nie zawiera ju\u017c \u017cadnych odniesie\u0144 do chrztu. Sta\u0142a si\u0119 dniem jak ka\u017cdy inny i sprawia, \u017ce \u200b\u200bmsza\u0142 k\u0142amie w kanonie. Ta wigilia by\u0142a irytuj\u0105cym s\u0105siadem, straszliwym rywalem! Przyszli uczeni b\u0119d\u0105 prawdopodobnie bardziej surowi w swoich os\u0105dach ni\u017c dzisiejsi duszpasterze.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Obrz\u0119d, o kt\u00f3rym mowa, by\u0142 pod wieloma wzgl\u0119dami swego rodzaju powt\u00f3rzeniem wigilii chrzcielnej Wielkanocy, praktykowanej przez chrze\u015bcijan od najdawniejszych czas\u00f3w w wigili\u0119 Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsi chrze\u015bcijanie celebrowali ca\u0142o\u015b\u0107 Tajemnicy Paschalnej \u2013 \u015bmier\u0107, zmartwychwstanie i dar Ducha \u015awi\u0119tego \u2013 podczas jednej wielkiej nocy wielkanocnej. Jednak wkr\u00f3tce nauczanie Ko\u015bcio\u0142a skupi\u0142o uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnych aspektach tej tajemnicy i roz\u0142o\u017cy\u0142o celebracje liturgiczne zgodnie z chronologi\u0105 Ewangelii.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, jak wiemy, sakramenty wtajemniczenia chrze\u015bcija\u0144skiego \u2013 chrzest, bierzmowanie i Eucharystia \u2013 by\u0142y dawniej udzielane kandydatom podczas tej samej celebracji, co jest praktyk\u0105 zachowan\u0105 w Ko\u015bcio\u0142ach wschodnich. Kardyna\u0142 Schuster zwraca uwag\u0119 na \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek mi\u0119dzy chrztem a bierzmowaniem oraz ich odmienny charakter:<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c sakrament chrztu r\u00f3\u017cni si\u0119 ca\u0142kowicie od sakramentu bierzmowania, to jednak ten ostatni przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 Confirmatio (potwierdzenie)<\/em> ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce zst\u0105pienie Ducha \u015awi\u0119tego w dusz\u0119 neofity dope\u0142nia dzie\u0142a jego nadprzyrodzonego odrodzenia. <\/p>\n\n\n\n

Poprzez sw\u00f3j sakramentalny charakter nadaje mu on doskonalsze podobie\u0144stwo do Jezusa Chrystusa, odciskaj\u0105c na jego duszy ostateczne przypiecz\u0119towanie, czyli potwierdzenie jego zjednoczenia z Boskim Odkupicielem.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owo \u201eConfirmatio\u201d<\/em> by\u0142o u\u017cywane w Hiszpanii r\u00f3wnie\u017c do okre\u015blenia wezwania Ducha \u015awi\u0119tego podczas Mszy \u015awi\u0119tej, Confirmatio Sacramenti<\/em>. St\u0105d istniej\u0105ca analogia mi\u0119dzy epiklez\u0105 \u2013 cz\u0119\u015bci\u0105 Mszy \u015awi\u0119tej, kt\u00f3ra prosi Parakleta o pe\u0142ni\u0119 Jego dar\u00f3w dla tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 przyj\u0105\u0107 Komuni\u0119 \u015awi\u0119t\u0105 \u2013 a sakramentem bierzmowania, kt\u00f3rego w dawnych czasach udzielano bezpo\u015brednio po chrzcie, bardzo wyra\u017anie ukazuje g\u0142\u0119bokie znaczenie teologiczne ukryte w s\u0142owie \u201eConfirmatio\u201d<\/em> w odniesieniu do tego sakramentu.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c u Tertuliana mamy dowody na to, \u017ce chrzty celebrowano nie tylko podczas Wielkiej Wigilii Paschalnej, ale tak\u017ce podczas Wigilii Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego:<\/p>\n\n\n\n

\n

Innym uroczystym dniem Chrztu jest Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnica, kiedy mija wystarczaj\u0105co du\u017co czasu, aby przygotowa\u0107 i pouczy\u0107 tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 zosta\u0107 ochrzczeni.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Wyb\u00f3r ten nie jest przypadkowy, gdy\u017c podczas chrztu biskup k\u0142adzie praw\u0105 r\u0119k\u0119 na g\u0142owie neofity, \u201eprzywo\u0142uj\u0105c Ducha \u015awi\u0119tego przez b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Posiadamy r\u00f3wnie\u017c list papie\u017ca Syrycjusza (384\u2013399) do biskupa Tarragony Himeriusa, kt\u00f3ry potwierdza t\u0119 praktyk\u0119. Ponadto, w li\u015bcie do biskup\u00f3w Sycylii, papie\u017c \u015bw. Leon Wielki (440\u2013461) wzywa ich do na\u015bladowania \u015bw. Piotra, kt\u00f3ry ochrzci\u0142 trzy tysi\u0105ce os\u00f3b w dniu pierwszej Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0119gi liturgiczne z p\u00f3\u017aniejszego okresu daj\u0105 podstaw\u0119 do celebracji tego samego typu, co Wigilia Paschalna, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna znale\u017a\u0107 we wszystkich msza\u0142ach poprzedzaj\u0105cych reform\u0119 trydenck\u0105, a tak\u017ce w mszale \u015bw. Piusa V a\u017c do reformy z lat 50. XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

Opis tej praktyki pozostawimy Dom Gu\u00e9rangerowi:<\/p>\n\n\n\n

\n

Dawniej Wigili\u0119 t\u0119 obchodzono podobnie jak Wigili\u0119 Wielkanocn\u0105. Wierni wieczorem udawali si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a, aby asystowa\u0107 przy uroczystym udzielaniu Chrztu. W nocy udzielano Sakramentu Odrodzenia tym katechumenom, kt\u00f3rym choroba lub nieobecno\u015b\u0107 w domu uniemo\u017cliwi\u0142y przyj\u0119cie go w noc wielkanocn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c ci, kt\u00f3rych w\u00f3wczas uznano za niedostatecznie do\u015bwiadczonych lub pouczonych, a kt\u00f3rzy w tym czasie spe\u0142nili warunki wymagane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, stali si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 grupy aspirant\u00f3w do nowego narodzenia w \u015bwi\u0119tym \u017ar\u00f3dle. <\/p>\n\n\n\n

Zamiast dwunastu proroctw, kt\u00f3re odczytywano w noc wielkanocn\u0105, gdy kap\u0142ani odprawiali nad katechumenami obrz\u0119dy przygotowawcze do Chrztu, odczytywano teraz tylko sze\u015b\u0107; przynajmniej taki by\u0142 zwyczaj i mog\u0142oby to prowadzi\u0107 do przypuszczenia, \u017ce liczba ochrzczonych w Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnic\u0119 by\u0142a mniejsza ni\u017c w Wielkanoc.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

W t\u0119 noc \u0142aski ponownie wyniesiono pascha\u0142, aby okazywa\u0107 nowo ochrzczonym szacunek i mi\u0142o\u015b\u0107 do Syna Bo\u017cego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 Cz\u0142owiekiem, aby by\u0107 \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105 \u015bwiata. Obrz\u0119dy opisane i wyja\u015bnione ju\u017c na Wielk\u0105 Sobot\u0119 zosta\u0142y powt\u00f3rzone w tym dniu, a Ofiara Mszy \u015awi\u0119tej, w kt\u00f3rej asystowali neofici, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 przed \u015bwitem.<\/p>\n\n\n\n

Jak podaje Schuster, w staro\u017cytno\u015bci Wigili\u0119 Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego, podobnie jak Wigili\u0119 Wielkanocn\u0105, celebrowano na Lateranie w nocy z soboty na niedziel\u0119. W XII wieku przeniesiono j\u0105 na popo\u0142udnie. Pod koniec dnia papie\u017c udawa\u0142 si\u0119 do Bazyliki \u015bw. Piotra, aby odprawi\u0107 nieszpory i uroczyste jutrznie.<\/p>\n\n\n\n

Wraz z zacz\u0119ciem celebrowania chrztu w inne dni i upowszechnieniem si\u0119 praktyki chrztu niemowl\u0105t quam primum,<\/em> ceremonie te przesta\u0142y by\u0107 odprawiane wy\u0142\u0105cznie w Wigili\u0119 Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego. <\/p>\n\n\n\n

Sprowadzi\u0142o to ten dzie\u0144 do poziomu przygotowania do \u015bwi\u0119ta, jak ka\u017cde inne czuwanie, ale pozosta\u0142 on celebracj\u0105 o wyra\u017anie chrzcielnym charakterze.<\/p>\n\n\n\n

Pius Parsch wprowadza to w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eDzisiaj przypada uroczysta wigilia, a zatem dzie\u0144 pe\u0142nej pokuty z postem i wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci\u0105 (w niekt\u00f3rych diecezjach jednak obowi\u0105zek ten nie obowi\u0105zuje ju\u017c pod gro\u017ab\u0105 grzechu, a jedynie jest zalecany). <\/p>\n\n\n\n

Wigilia jest zawsze dniem przygotowania. Dom duszy musi by\u0107 oczyszczony i przygotowany na wielk\u0105 uczt\u0119. Chrze\u015bcijanin, kt\u00f3ry pod\u0105\u017ca za Ko\u015bcio\u0142em w tych dniach, powinien skupi\u0107 si\u0119 na dw\u00f3ch my\u015blach: 1) wspomnieniu swojego chrztu; b) przygotowaniu do Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Czas i struktura czuwania<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Po Nonie proroctwa czytane s\u0105 bez tytu\u0142u, przy zgaszonych \u015bwiecach, jak w Wielk\u0105 Sobot\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Jest to rubryka znajduj\u0105ca si\u0119 w Mszale przed Wigili\u0105 Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego. Odprawia si\u0119 j\u0105 o tej samej godzinie co Wigili\u0119 Paschaln\u0105. Kiedy\u015b obchodzono j\u0105 w nocy z soboty na niedziel\u0119, ostatecznie ustalono, \u017ce b\u0119dzie ona odprawiana po Nonie, co potwierdzaj\u0105 rubryki ksi\u0105g liturgicznych Trydenckich. <\/p>\n\n\n\n

Pod koniec \u015bredniowiecza powszechnie przewidywano j\u0105 na sobotni poranek, przed po\u0142udniem, na wz\u00f3r Wigilii Paschalnej, kt\u00f3r\u0105 ksi\u0119gi Trydenckie nakazuj\u0105 odprawia\u0107 przed prandium<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Jego struktura jest por\u00f3wnywalna z t\u0105 z Wielkiej Soboty, z wyj\u0105tkiem po\u015bwi\u0119cenia ognia i pascha\u0142u. Pius Parsch opisuje go jako skr\u00f3con\u0105 wersj\u0119 Oficjum Wielkiej Soboty<\/em>. Rozpoczyna si\u0119 od odczytania proroctw, po trzech z nich nast\u0119puje trakt, a po ka\u017cdym modlitwa odmawiana przez celebransa.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie odbywa si\u0119 procesja do baptysterium, gdzie odbywa si\u0119 po\u015bwi\u0119cenie wody, kt\u00f3remu towarzyszy \u015bpiew traktu z\u0142o\u017conego z werset\u00f3w z Psalmu 41 (Sicut cervus ad fontes aquarum<\/em>). <\/p>\n\n\n\n

Po modlitwie celebrans odmawia modlitw\u0119 po\u015bwi\u0119cenia wody, tak jak w Wigili\u0119 Paschaln\u0105. Procesja powraca do o\u0142tarza, \u015bpiewaj\u0105c Litani\u0119 do Wszystkich \u015awi\u0119tych, a celebransi udaj\u0105 si\u0119 do zakrystii, aby na\u0142o\u017cy\u0107 szaty liturgiczne do Mszy \u015awi\u0119tej.<\/p>\n\n\n\n

Kolorem u\u017cywanym podczas czuwania jest fiolet. Rubryki okre\u015blaj\u0105, \u017ce kap\u0142an nosi kap\u0119 podczas procesji do chrzcielnicy. Diakon i subdiakon nosz\u0105 \u201esk\u0142adane ornaty<\/a>\u201d. Msza \u015bwi\u0119ta odprawiana jest w kolorze czerwonym, kolorze Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy.<\/p>\n\n\n\n

Po zako\u0144czeniu litanii zapala si\u0119 \u015bwiece, duchowni udaj\u0105 si\u0119 do o\u0142tarza, a ch\u00f3r, \u015bpiewaj\u0105c Kyrie, odmawia modlitwy u st\u00f3p o\u0142tarza. Nast\u0119pnie kap\u0142an dokonuje okadzenia i intonuje Gloria, podczas kt\u00f3rego dzwoni\u0105 dzwony.<\/p>\n\n\n\n

Proroctwa<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Czytania na Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnic\u0119 pochodz\u0105 z czyta\u0144 na Wielkanoc, ale w innej kolejno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Czytanie<\/strong><\/td>Zielone \u015awi\u0105tki<\/strong><\/td>Wielkanoc<\/strong><\/td><\/tr>
1<\/td>Rdz 22 Ofiara Abrahama<\/td>3<\/td><\/tr>
2<\/td>Przyk\u0142ady 14 i 15 Przej\u015bcie przez Morze Czerwone<\/td>4<\/td><\/tr>
3<\/td>Pwt 31 Testament Moj\u017ceszowy, Poszanowanie Prawa<\/td>11<\/td><\/tr>
4<\/td>Iz. 4 Wyzwolenie Jerozolimy<\/td>8<\/td><\/tr>
5<\/td>Bar. 3 Powr\u00f3t do Ziemi Obiecanej<\/td>6<\/td><\/tr>
6<\/td>Ez. 37 Suche ko\u015bci<\/td>7<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Po drugim, trzecim i czwartym proroctwie nast\u0119puj\u0105 Traktaty \u2013 te same trzy Traktaty, kt\u00f3re \u015bpiewano w Wigili\u0119 Paschaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Modlitwy nast\u0119puj\u0105ce po czytaniach s\u0105 jednak inne. Pochodz\u0105 z Sakramentarza Gregoria\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie one, ka\u017cdy na sw\u00f3j spos\u00f3b, koncentruj\u0105 si\u0119 na ci\u0105g\u0142o\u015bci mi\u0119dzy dwoma Testamentami i na przej\u015bciu Izraela Starego Testamentu, wyzwolonego z niewoli egipskiej, do nowego Izraela ochrzczonych, wyzwolonego z niewoli grzechu. Przytaczamy tu tylko te, kt\u00f3re nast\u0119puj\u0105 po drugim i czwartym czytaniu, kt\u00f3re s\u0105 godne uwagi:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eO Bo\u017ce, kt\u00f3ry w \u015bwietle Nowego Testamentu obja\u015bni\u0142e\u015b cuda dokonane w pierwszych wiekach \u015bwiata, tak \u017ce Morze Czerwone by\u0142o symbolem \u015bwi\u0119tego \u017ar\u00f3d\u0142a, a wyzwolenie ludu z niewoli egipskiej symbolizowa\u0142o sakramenty chrze\u015bcija\u0144skie: spraw, aby wszystkie narody, kt\u00f3re dzi\u0119ki zas\u0142ugom wiary uzyska\u0142y prawo pierwor\u00f3dztwa Izraela, narodzi\u0142y si\u0119 na nowo dzi\u0119ki uczestnictwu Twojego Ducha. Przez tego samego Pana\u2026 w jedno\u015bci z tym samym Duchem \u015awi\u0119tym\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

I<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eO wszechmog\u0105cy i wieczny Bo\u017ce, kt\u00f3ry przez swego jedynego Syna okaza\u0142e\u015b si\u0119 gospodarzem swego Ko\u015bcio\u0142a, mi\u0142osiernie piel\u0119gnuj\u0105c ka\u017cd\u0105 latoro\u015bl, kt\u00f3ra wydaje owoc w tym samym Chrystusie, kt\u00f3ry jest prawdziwym krzewem winnym, aby owocowa\u0142a jeszcze obficiej; niech ciernie grzechu nie przemog\u0105 Twoich wiernych, kt\u00f3rych przeszczepi\u0142e\u015b jak winnic\u0119 z Egiptu przy chrzcie, lecz ochro\u0144 ich Duchem \u015awi\u0119tym, aby ubogacili si\u0119 w wieczne owoce. Przez tego samego Pana\u2026 w jedno\u015bci z tym samym Duchem \u015awi\u0119tym\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Procesja do chrzcielnicy i po\u015bwi\u0119cenie wody, nast\u0119puj\u0105ce po modlitwie sz\u00f3stego proroctwa, wykorzystuj\u0105 wszystkie teksty Wigilii Paschalnej, z wyj\u0105tkiem kolekty poprzedzaj\u0105cej po\u015bwi\u0119cenie wody, kt\u00f3ra m\u00f3wi o \u015bwi\u0119cie:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eSpraw, prosimy Ci\u0119, wszechmog\u0105cy Bo\u017ce, aby\u015bmy, wspominaj\u0105c dar Ducha \u015awi\u0119tego, rozpaleni niebia\u0144skimi pragnieniami, pragn\u0119li \u017ar\u00f3d\u0142a \u017cycia. Przez naszego Pana\u2026 w jedno\u015bci z tym samym Duchem \u015awi\u0119tym\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

W tekstach tych wyra\u017anie ukazane s\u0105 \u015bcis\u0142e powi\u0105zania mi\u0119dzy chrztem, darem Ducha \u015awi\u0119tego i \u017cyciem chrze\u015bcija\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n

Msza<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Jak ju\u017c widzieli\u015bmy, Msza \u015awi\u0119ta jest bezpo\u015brednim nast\u0119pstwem Litanii. Podobnie jak w okresie Wielkanocy, nie ma introitu. Dopiero p\u00f3\u017aniej, gdy upowszechni\u0142 si\u0119 zwyczaj mszy prywatnych, dodano introit: \u201eCum sanctificatus<\/em>\u201d, zaczerpni\u0119ty ze \u015brody IV tygodnia Wielkiego Postu.<\/p>\n\n\n\n

Msza ta stanowi kulminacj\u0119 Wigilii, a jej kolekta wyra\u017ca raz jeszcze, w bardzo zwi\u0119z\u0142ej formie, zwi\u0105zek mi\u0119dzy Chrztem a darem Ducha \u015awi\u0119tego:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eSpraw, prosimy Ci\u0119, wszechmog\u0105cy Bo\u017ce, aby blask Twojej chwa\u0142y zaja\u015bnia\u0142 nad nami, a \u015bwiat\u0142o Twojej \u015bwiat\u0142o\u015bci, poprzez o\u015bwiecenie Ducha \u015awi\u0119tego, umocni\u0142o serca tych, kt\u00f3rzy zostali odrodzeni Twoj\u0105 \u0142ask\u0105\u2026 w jedno\u015bci tego samego Ducha \u015awi\u0119tego\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Ten zwi\u0105zek jest ponownie podkre\u015blony w Li\u015bcie zaczerpni\u0119tym z Dziej\u00f3w Apostolskich. Tematem jest spotkanie Paw\u0142a z uczniami Jana Chrzciciela, kt\u00f3rzy \u201enawet nie s\u0142yszeli, \u017ce istnieje Duch \u015awi\u0119ty\u201d, po czym Pawe\u0142 chrzci ich \u201e w imi\u0119 Jezusa Chrystusa<\/em> \u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 Mszy \u015awi\u0119tej po\u015bwi\u0119cona jest w ca\u0142o\u015bci Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy, \u0142\u0105cznie z Ewangeli\u0105, w kt\u00f3rej Jezus obiecuje, \u017ce nigdy nie pozostawi swoich uczni\u00f3w sierotami, lecz b\u0119dzie modli\u0142 si\u0119 do Ojca, aby zes\u0142a\u0142 im Pocieszyciela.<\/p>\n\n\n\n

Zar\u00f3wno Tajemnica, jak i Postkomunia zawieraj\u0105 pro\u015bb\u0119 do Boga o oczyszczenie serc wiernych, aby przygotowa\u0107 ich na wylanie Ducha \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n

Kanon sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci w\u0142a\u015bciwych. W Communicantes<\/em> wspomina si\u0119 o \u015bwi\u0119cie tego dnia:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eKomunikuj\u0105c si\u0119 i przestrzegaj\u0105c naj\u015bwi\u0119tszego dnia Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy, w kt\u00f3rym Duch \u015awi\u0119ty ukaza\u0142 si\u0119 Aposto\u0142om w niezliczonych j\u0119zykach; a tak\u017ce czcz\u0105c pami\u0119\u0107, najpierw chwalebnej Maryi, zawsze Dziewicy, Matki naszego Boga i Pana Jezusa Chrystusa\u2026\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Podczas gdy Hanc igitur<\/em>, podobnie jak w Wielkanoc, wstawia si\u0119 za ochrzczonymi tej nocy:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201ePrzeto prosimy Ci\u0119, Panie, aby\u015b by\u0142 przeb\u0142agany i przyj\u0105\u0142 t\u0119 ofiar\u0119 naszej s\u0142u\u017cby, jak r\u00f3wnie\u017c ca\u0142ej Twojej rodziny; kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adamy Tobie tak\u017ce za tych, kt\u00f3rych raczy\u0142e\u015b odrodzi\u0107 z wody i Ducha \u015awi\u0119tego, udzielaj\u0105c im odpuszczenia wszystkich grzech\u00f3w; rozporz\u0105d\u017a naszymi dniami\u2026\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Reforma z 1955 roku<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W msza\u0142ach po 1955 roku Wigilia Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego zosta\u0142a zredukowana do samej Mszy \u015awi\u0119tej, w formie, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie opisali\u015bmy, \u0142\u0105cznie z introitem Cum sanctificatus<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Proroctwa, procesja i po\u015bwi\u0119cenie wody zosta\u0142y po prostu zniesione. Chrzcielny charakter Wigilii zosta\u0142 zatarty, a liturgia skupia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na zes\u0142aniu Ducha \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n

List, kt\u00f3ry wyra\u017ca zwi\u0105zek mi\u0119dzy dwoma sakramentami, zosta\u0142 zachowany. Zastanawiaj\u0105ce jest, dlaczego zachowano w\u0142a\u015bciwe Hanc igitur<\/em>, kt\u00f3re wstawia si\u0119 za ochrzczonymi tu\u017c przed Msz\u0105 \u015awi\u0119t\u0105, mimo \u017ce rytua\u0142 chrztu, do kt\u00f3rego si\u0119 odwo\u0142uje, zosta\u0142 zatarty. Podobnie jak w okresie Wielkanocy, w\u0142a\u015bciwe Hanc igitur<\/em> odmawia si\u0119 w Mszy Wigilii, Mszy Dnia oraz mszach w ci\u0105gu ca\u0142ej oktawy.<\/p>\n\n\n\n

Ten Hanc igitur<\/em> sta\u0142 si\u0119 ju\u017c w czasach reformy jedynie symboliczny, poniewa\u017c w rzeczywisto\u015bci chrzt\u00f3w praktycznie nigdy nie udzielano podczas celebracji. Niemniej jednak nawi\u0105zywa\u0142 on do ceremonii odprawianych w baptysterium przed w\u0142a\u015bciw\u0105 msz\u0105, podkre\u015blaj\u0105c w ten spos\u00f3b chrzcielny charakter ca\u0142ej Wigilii. <\/p>\n\n\n\n

Decyzja o zachowaniu modlitwy w tym miejscu po usuni\u0119ciu ceremonii poprzedzaj\u0105cych msz\u0119 czyni j\u0105 o wiele bardziej bezsensownym reliktem.<\/p>\n\n\n\n

Msza\u0142 z 1969 roku<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Msza\u0142 z 1969 roku zawiera, jak ju\u017c wspomnieli\u015bmy wy\u017cej, \u201eMsz\u0119 Wigilii wieczornej\u201d. Jest to msza poprzedzaj\u0105ca Zes\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ra \u2013 pomijaj\u0105c modlitw\u0119 zachowan\u0105 tu i \u00f3wdzie \u2013 znacznie r\u00f3\u017cni si\u0119 od staro\u017cytnej Wigilii.<\/p>\n\n\n\n

Antyfona otwieraj\u0105ca nie jest ju\u017c staro\u017cytnym introitem Cum sanctificatus<\/em>, lecz cytatem z Rz 5,5: \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017ca rozlana jest w sercach naszych przez Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry w nas mieszka. Alleluja\u201d, zaczerpni\u0119tym z odrzuconej Mszy \u015awi\u0119tej z soboty w Zes\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n

Aspekt chrztu nie jest ju\u017c wyra\u017anie wspominany, a nacisk po\u0142o\u017cony jest na przyj\u015bcie Ducha \u015awi\u0119tego i zako\u0144czenie Okresu Paschalnego.<\/p>\n\n\n\n

Zachowano star\u0105 kolekt\u0119, ale tylko jako alternatyw\u0119; przed ni\u0105 umieszczono inn\u0105 modlitw\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w kilku staro\u017cytnych sakramentarzach i u\u017cywano tak\u017ce w obrz\u0105dku ambrozja\u0144skim:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eWszechmog\u0105cy, wieczny Bo\u017ce, kt\u00f3ry chcia\u0142e\u015b, aby tajemnica paschalna by\u0142a znakiem w ci\u0105gu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu dni; spraw, aby spo\u015br\u00f3d rozproszonych narod\u00f3w, dzi\u0119ki niebia\u0144skiej \u0142asce, pomieszanie j\u0119zyk\u00f3w zebra\u0142o si\u0119 w jedno wielkie wyznanie Twojego imienia. Przez naszego Pana\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Aluzja odnosi si\u0119 do wie\u017cy Babel, podzia\u0142u j\u0119zyk\u00f3w i fragmentu Dziej\u00f3w Apostolskich czytanego nast\u0119pnego dnia, gdzie ka\u017cdy rozumie kazanie aposto\u0142\u00f3w g\u0142oszone w jego w\u0142asnym j\u0119zyku.<\/p>\n\n\n\n

Cech\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 tej mszy, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 j\u0105 spo\u015br\u00f3d innych msza\u0142\u00f3w, jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru czterech tekst\u00f3w pierwszego czytania. S\u0105 to:<\/p>\n\n\n\n

\u2014 Ksi\u0119ga Rodzaju 11:1-9 <\/strong>: Wie\u017ca Babel<\/p>\n\n\n\n

\u2014 Wyj\u015bcia 19:3-20 <\/strong>: B\u00f3g objawia si\u0119 w ogniu po\u015br\u00f3d swego ludu<\/p>\n\n\n\n

\u2014 Ezechiel 37:1-14 <\/strong>: Suche ko\u015bci<\/p>\n\n\n\n

\u2014 Ksi\u0119ga Joela 3:1-5 <\/strong>: Duch zamieszka we wszystkich ludziach<\/p>\n\n\n\n

Proroctwo Ezechiela tradycyjnie czytano podczas wigilii Paschy i Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy: pozosta\u0142e wyg\u0142aszano ex novo.<\/p>\n\n\n\n

Reszta Liturgii S\u0142owa jest sta\u0142a:<\/p>\n\n\n\n

\u2013Psalm 103:1: Panie, ze\u015blij swego Ducha, aby odnowi\u0142 oblicze ziemi.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Rzymian 8:22-27: Duch przychodzi nam z pomoc\u0105 w naszej s\u0142abo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Communicantes<\/em> Modlitwy Eucharystycznej to<\/em> modlitwa zawarta w staro\u017cytnym mszale:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eKomunikuj\u0105c si\u0119 i przestrzegaj\u0105c naj\u015bwi\u0119tszego dnia Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy, podczas kt\u00f3rego Duch \u015awi\u0119ty ukaza\u0142 si\u0119 Aposto\u0142om w niezliczonych j\u0119zykach\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie w Hanc igitur<\/em> ani w jej odpowiedniku w nowych modlitwach eucharystycznych nie ma \u017cadnej wzmianki o ochrzczonych.<\/p>\n\n\n\n

Modlitwa nad darami i postkomunia zawieraj\u0105 liczne odniesienia do Ducha \u015awi\u0119tego:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eWylej na te dary b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Twojego Ducha, prosimy Ci\u0119, Panie, aby przez nie Tw\u00f3j Ko\u015bci\u00f3\u0142 nape\u0142ni\u0142 si\u0119 tak\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, aby prawda Twojej zbawczej tajemnicy ja\u015bnia\u0142a dla ca\u0142ego \u015bwiata. Przez Chrystusa, Pana naszego\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

I<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eNiech te dary, kt\u00f3re spo\u017cyli\u015bmy, przynios\u0105 nam po\u017cytek, Panie, aby\u015bmy zawsze p\u0142on\u0119li tym samym Duchem, kt\u00f3rego cudownie wyla\u0142e\u015b na swoich Aposto\u0142\u00f3w. Przez Chrystusa, Pana naszego\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Antyfona na Komuni\u0119 pochodzi z Ewangelii:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eW ostatnim dniu \u015bwi\u0119ta Jezus stan\u0105\u0142 i zawo\u0142a\u0142: Je\u015bli kto\u015b jest spragniony, niech przyjdzie do Mnie i pije, alleluja\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, dlaczego nie zachowano nast\u0119puj\u0105cego zwrotu \u2013 \u201ea to powiedzia\u0142 o Duchu, kt\u00f3rego mieli otrzyma\u0107 ci, kt\u00f3rzy w Niego uwierzyli\u201d \u2013.<\/p>\n\n\n\n

Ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 czy zerwanie?<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
\n

\u201eTa odnowa jasno pokaza\u0142a r\u00f3wnie\u017c, \u017ce formu\u0142y Msza\u0142u Rzymskiego wymagaj\u0105 rewizji i wzbogacenia. Pocz\u0105tkiem tej odnowy by\u0142o dzie\u0142o Naszego Poprzednika, tego\u017c Piusa XII, w przywr\u00f3ceniu Wigilii Paschalnej i obrz\u0119d\u00f3w Wielkiego Tygodnia, co stanowi\u0142o pierwszy etap dostosowania Msza\u0142u Rzymskiego do wsp\u00f3\u0142czesnej mentalno\u015bci\u201d. <\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Tak brzmia\u0142y s\u0142owa Paw\u0142a VI w Konstytucji Apostolskiej Missale Romanum<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Wracamy do odwiecznego pytania: czy zmiany wprowadzone od lat 50. XX wieku, w trakcie reformy liturgicznej, pozostaj\u0105 w logicznej i historycznej ci\u0105g\u0142o\u015bci ze staro\u017cytnym rytem frankijsko-rzymskim, czy te\u017c stanowi\u0105 zerwanie?<\/p>\n\n\n\n

W tym przypadku Wigilii Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego, niepami\u0119tna praktyka zosta\u0142a po prostu zniesiona. Jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 pra\u0142at Gromier, to zniesienie zatar\u0142o chrzcielny charakter tego dnia, a zatem ca\u0142y nacisk k\u0142adzie si\u0119 teraz na przyj\u015bcie Ducha \u015awi\u0119tego. <\/p>\n\n\n\n

Celem cz\u0142onk\u00f3w Komisji by\u0142o wyra\u017ane skupienie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na chrzcie w Wielkanoc, a nast\u0119pnie na bierzmowaniu w Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnic\u0119, ze wzgl\u0119du na zst\u0105pienie Ducha \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n

Niemniej jednak, przynajmniej Msza pozosta\u0142a, bez powa\u017cnych zmian, a nawet zawiera elementy nawi\u0105zuj\u0105ce do Wigilii. Najmniej, co mo\u017cna powiedzie\u0107, to \u017ce jest do\u015b\u0107 niesp\u00f3jna. \u201eRestauracja\u201d z lat 50. XX wieku niczego nie przywr\u00f3ci\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

Z powodu niejasnych kryteri\u00f3w dzia\u0142ania, r\u0105ba\u0142a niczym siekiery i nie zada\u0142a sobie trudu, by nada\u0107 swojemu dzie\u0142u ostateczny szlif. Nie trzeba by\u0107 nadzwyczaj przenikliwym, by zauwa\u017cy\u0107, \u017ce reforma ta zosta\u0142a przeprowadzona w po\u015bpiechu, a jej liczne niesp\u00f3jno\u015bci s\u0105 oczywiste.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o formularz z 1969 roku, pomijaj\u0105c dwa wspomniane wy\u017cej retencje, mamy do czynienia z nowym tworem. <\/p>\n\n\n\n

Obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 diecezji organizuje \u201ewigili\u0119 Zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego\u201d, czasami z msz\u0105 wigilijn\u0105, cz\u0119sto z sakramentem bierzmowania, ale w takich przypadkach nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 znaczn\u0105 dawk\u0119 \u201ekreatywno\u015bci\u201d i \u201ekreatywno\u015bci\u201d ze wzgl\u0119du na brak wystarczaj\u0105cych wytycznych w mszale.<\/p>\n\n\n\n

Daleko nam do \u201eorganicznego rozwoju\u201d, tak drogiego Domowi Alcuinowi Reidowi, nale\u017cy raz jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na brak logiki i ci\u0105g\u0142o\u015bci w pracach komisji. W tym przypadku by\u0142o to w du\u017cej mierze dzie\u0142o t\u0142umienia, kt\u00f3re pozostawi\u0142o pustk\u0119 i szerokie pole do improwizacji. <\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, by\u0107 mo\u017ce bardziej ni\u017c w jakikolwiek inny dzie\u0144 roku liturgicznego, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 obecnej praktyki dotycz\u0105cej wigilii Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy przywodzi na my\u015bl jedno z czyta\u0144 fakultatywnych tego dnia: o wie\u017cy Babel.<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n