Kard. Gousset, O sumieniu pewnym i sumieniu wątpliwym. (9) O sumieniu dowodliwem i o Sumieniu niedowodliwem (i)

Data

Rozróżnienie pomiędzy rodzajami sumienia dowodliwego (conscientia probabilis).

De conscientia probabili et improbabili

Najpóźniej w tym momencie dla wszystkich staje się jasne, że właściwym językiem teologii moralnej jest łacina, gdyż te precyzyjne teologiczno-moralne terminy nie mają odpowiednika we współczesnej polszczyźnie. Przymiotnik „dowodliwy”, „niedowodliwy” wyszły raczej z użycia, a polski czytelnik ma zarówno trudność ze zrozumieniem poniższego polskiego tekstu sprzed Powstania Styczniowego jak i z jego łacińską treścią. Łatwiej byłoby, gdyby kardynał Gousset napisał to od razu po łacinie. Ale Redakcja spieszy czytelnikom na odsiecz tłumacząc polskiego Gousseta w oparciu o łacińskiego Müllera, który jest bardziej przejrzysty i prosty.[1]

Czym jest “sumienie dowodliwe” (conscientia probabilis), co dzisiaj oddalibyśmy jako „sumienie prawdopodobne”?

Biskup Müller podaje:

Conscientia probabilis est dictamen rationis practicum deductum ex opinione probabili de honestate actionis.[2]

Sumienie prawdopodobne jest wypowiedzią rozumu praktycznego wywiedzionym z opinii prawdopodobnej dotyczącej godziwości czynu.

Zatem wypowiedź (dictamen) rozumu praktycznego opiera się na opinii prawdopodobnej na temat tego, czy coś jest godziwe, czy niegodziwe. Opiera się ona zatem nie na wiedzy pewnej, a jedynie na mniemaniu i to prawdopodobnym (opinio probabilis).

Czy jest to wiedza pewna?

Nie, jest to tylko prawdopodobne mniemanie.

A czym jest mniemanie (opinio)?

Opinio est judicium de re quapiam cum formidine errandi[3] – „Mniemanie jest osądem na temat jakiejś rzeczy połączonym z obawą błądzenia”.

Dalej czytamy, iż „mniemanie lub zdanie prawdopodobne, jest tym, które opiera się na poważnym fundamencie, który jest zdolny przyciągnąć do siebie przyzwolenie umysłu roztropnego człowieka, chociaż z obawą przeciwieństwa” (opinio seu sententia dicitur probabilis, quae nititur gravi fundamento, quod valet ad se trahere assensum viri prudentis, etsi cum formidine oppositi).[4]

Przeciwieństwem tego jest „sumienie niedowodliwe” (conscientia improbabilis), które opiera się na mniemaniu mało prawdopodobnym, to jest takim, które człowieka roztropnego nie przekona.

Teologia moralna wyróżnia trzy stopnie pewności:

  1. Opinio probabilis – mniemanie prawdopodobne
  2. Opinio prababilior – mniemanie prawdopodobniejsze
  3. Opinio probabilissima – mniemanie najbardziej prawdopodobne

Ich różnica polega właśnie na „dowodliwości”, to jest na tym, ile argumentów za nim przemawia. Im więcej, tym jest to mniemanie pewniejsze. Są to podstawowe terminy teologii moralnej, które będą potem miały zastosowanie przy ocenie jakiegoś kazusu. Wtedy przytaczane będą autorytety moralne na rzecz tego, czy coś jest moralnie godziwe lub nie. A opinia może być od probabilis do probalissima. Uprzedzając ewentualne pytanie, spieszymy zapewnić, że moralnie godziwe jest postępowanie przynajmniej z sumieniem dowodliwym/prawdopodobnym (conscientia probabilis), a niegodziwe z sumieniem niedowodliwym/nieprawdopodobnym (conscientia improbabilis). A dlaczego tak nisko zawieszono poprzeczkę? Dlaczego nie należy wymagać wyższego stopnia pewności? Bo nie jest on zawsze osiągalny, a działać trzeba.


[1] Müller, Theologia moralis, T. I, Wiedeń 1892, 292.

[2] Tamże.

[3] Tamże.

[4] Tamże, 293.

Leave a Reply

Nasze subskrypcje

Miesięczna

Indywidualna

29,90 zł

7 dniowy bezpłatny okres próbny
Subskrybuj

Roczna

Indywidualna

299 zł

7 dniowy bezpłatny okres próbny
Subkskrybuj

Rodzinna miesięczna

Do 6 osób

49,90 zł

7 dniowy bezpłatny okres próbny
Subskrybuj

Rodzinna roczna

Do 6 osób

499 zł

7 dniowy bezpłatny okres próbny
Subskrybuj

Przelewem za 3 Miesiące

Indywidualna

90,00 zł

Ustaje automatycznie, przełączenie przez administratora
Subskrybuj

Przelewem za 6 Miesiący

Indywidualna

180,00 zł

Ustaje automatycznie, przełączenie przez administratora
Subskrybuj

Więcej
wpisów

error: Content is protected !!
en_USEnglish
×
×

Cart

%d bloggers like this: