Tradycja i Wiara

Carol Byrne, „Msza dialogowana”. (50 z 94): Jak Officium Tenebrae zostało sabotowane

O skutkach usunięcia Ciemnych Jutrzni - Tenebrae z liturgii.
Posłuchaj
5/5 - (2 głosy)

Czas lektury: 4 minuty

Wśród skarbów liturgicznych Wielkiego Tygodnia, na które zasadzili się reformatorzy, znajdowało się starożytne nabożeństwo Tenebrae (łac. słowo oznaczające ciemność) [polskie określenie Ciemne Jutrznie] – nazwane tak ze względu na stopniowe gaszenie świateł – które było w użyciu w Kościele przynajmniej od VII wieku do roku 1955. Jednak wielu katolików nie ma najmniejszego pojęcia, że ​​takie nabożeństwo kiedykolwiek istniało w Kościele, nie mówiąc już o tym, co zawierało lub co miało oznaczać, tak wielkie były wysiłki postępowców, aby pozostawić je w ciemnościach w innym tego słowa znaczeniu.

Tenebrae składało się z dwóch elementów brewiarza, mianowicie z matutinów i jutrzni, które wywodziły się z liturgii monastycznej i były intonowane przez mnichów po północy względnie przed świtem. Jednak od wczesnego średniowiecza Kościół, chcąc udostępnić wiernym te „godziny” w czasie Wielkiego Tygodnia, połączył je w jedno nabożeństwo, które miało być odprawiane w środowe, czwartkowe i piątkowe wieczory, przewidując w ten sposób Matutiny i Jutrznię Wielkiego Czwartku, Wielkiego Piątku i Wielkiej Soboty.

Charakterystyczny charakter Tenebrae

Tradycyjne nabożeństwo odznaczało się szeregiem szczególnych cech, które nadawały mu uderzającą moc figuratywną, czyniąc z niej niezapomniane przeżycie dla wiernych. Osiągnięto to dzięki wyjątkowej grze światła i ciemności, świętych tekstów i śpiewu, które przeszywały obecnych do głębi duszy.

Dramatyczne nabożeństwo, podczas którego po odśpiewaniu każdego psalmu gaśnie świeca

Było też bogate w biblijne fragmenty o teologicznym, mistycznym i alegorycznym znaczeniu, które zostały specjalnie wybrane, aby wzbudzić uczucie żalu i współczucia z powodu cierpień Naszego Pana, a w konsekwencji smutku i odrazy do grzechu, który był ich przyczyną.

Całe nabożeństwo odbyło się w atmosferze uroczystej żałoby. Lamentacje Jeremiasza śpiewane były tonem tzw. Planctus („płacz”), charakterystycznym dla niektórych części Wielkiego Tygodnia, które jednak po 1955 roku wypadły z łask. Razem z responsoriami, antyfonami i Psalmem 50 (Miserere), są powszechnie uznawane za najwznioślejsze przykłady muzyki chóralnej w repertuarze Kościoła, rozsławione przez wybitnych kompozytorów, m.in. Palestrinę, Allegri, Victorię i Tallis.

Ceremonia miała zwykle rozpoczynać się wczesnym wieczorem, kiedy naturalne światło z nieba słabło i kończyło się w całkowitej ciemności. Głównym źródłem oświetlenia w kościele było światło świec, a wszystkie oczy skierowane były na 6 świec na ołtarzu głównym i 15 na trójkątnym świeczniku zwanym triangułem,[1] symbolizującym Trójcę Świętą.

Po odśpiewaniu każdego psalmu (9 podczas Matutinów, 5 podczas Jutrzni), jedna ze świec na świeczniku była gaszona, a ta na wierzchołku (przedstawiająca Chrystusa) wciąż się paliła. Podczas gdy kantyk znany jako Benedictus intonowano na koniec Jutrzni, sześć świec na głównym ołtarzu również zgaszono po kolei, naprzemiennie z boku na bok. Pod koniec ceremonii miały miejsce dwa dramatyczne wydarzenia o dużym znaczeniu teologicznym.

Najpierw usunięto „Chrystusową świecę” i tymczasowo schowano ją za ołtarzem, pogrążając całe sanktuarium w ciemności – symboliczne przypomnienie tego, jak to jest być pozbawionym Chrystusa, Światłości Świata. (Ew. Jana 8:12)

Po drugie, ciemność wypełniło nagłe uderzenie strepitus (po łacinie oznaczający głośny hałas) spowodowane uderzeniem książek w ławki.

Miało to na celu przywołanie trzęsienia ziemi, które nastąpiło po Ukrzyżowaniu, konwulsji natury, która towarzyszyła śmierci jej Stwórcy. Wreszcie „świeca Chrystusa” została przywrócona na triangulum jako znak Zmartwychwstania i wszyscy odchodzili w milczeniu.

Psalm 50, który zaczyna się lamentem króla Dawida Miserere mei, został usunięty bez podania przyczyny.

Może trudno w to uwierzyć, ale Psalm 50 – Miserere – został prawie całkowicie wyeliminowany z Boskiego Oficjum całego Triduum.[2]  Na znak jego znaczenia w życiu duchowym Kościoła zwykło się go odmawiać zarówno na początku, jak i na końcu Jutrzni, a także na końcu wszystkich Godzin Triduum. Ale reforma zabroniła jego odmawiania na zakończenie wszystkich godzin Triduum, pozostawiając tylko jeden psalm 50 na początku Jutrzni. W ten sposób reforma znacznie ograniczyła częstotliwość Miserere – najbardziej pokutnego ze wszystkich Psalmów.

To praktycznie wygnało Miserere Allegriego, którego zniewalająco piękna melodia i eteryczna jakość były punktem kulminacyjnym tradycyjnego nabożeństwa Tenebrae i które, słowami kard. Wiseman byli w stanie

„pozostawić w duszy uroczyste wrażenie harmonijnego uczucia, którego nie potrafiłbym opisać żadnymi słowami”.[3] 

Jak na ironię, pomimo sabotażu w 1956 roku, Miserere Allegriego zachowało swoją atrakcyjność poza Kościołem, nie tylko w anglikańskich i luterańskich nabożeństwach w Tenebrae, ale przede wszystkim w sali koncertowej, gdzie nadal cieszy się światowym uznaniem.

Jego ograniczenie musiało mieć głębokie implikacje dla katolickiego życia moralnego, daleko wykraczające poza utratę jego wartości kulturowej lub muzycznej. Nie bez znaczenia jest to, że Miserere było modlitwą Dawida o skruchę i błaganie o przebaczenie po jego cudzołóstwie z Batszebą.

Ponieważ liturgia, zgodnie z powiedzeniem lex orandi lex credendi, jest proroczym świadkiem wiary Kościoła, nie tylko mówi – lub w tym przypadku śpiewa – to, w co Bóg nas wyznaczył, abyśmy wierzyli, ale także zachęca nas do życia życie w świętości w posłuszeństwie Bożym przykazaniom.

Niestety, w odniesieniu do wiernych, których przyciągnął i podbudowało Miserere, jego ograniczenie było nieszczęściem dla Kościoła, ponieważ jego doktrynalny wpływ został znacznie zmniejszony. Wśród innych konsekwencji, obecny brak rozwiązania kwestii moralnych dotyczących VI Przykazania, a zwłaszcza cudzołóstwo, z perspektywy katolickiej, wywodzi się z reform z 1956 roku.[4] 

Źródło


[1] Chociaż liczba świec była zróżnicowana na przestrzeni średniowiecza, trójkątny kształt stojaka ma starożytne pochodzenie. Był używany podczas nabożeństwa Tenebrae , jak wspomniano w Ordo (księdze obrzędów) z VII wieku, opublikowanej przez historyka Mabillona, co sugeruje jeszcze wcześniejsze użycie.

[2] Nakaz ten został wydany w Ordo Hebdomadae Sanctae (Nowy Zakon Wielkiego Tygodnia) opublikowanym przez Świętą Kongregację Obrzędów w styczniu 1956 roku.

[3] Nicholas Wiseman, Four lectures on the offices and ceremonies of Holy Week, C. Dolman, London, 1839, p. 7.

[4] Na audiencji generalnej 30 marca 2016 r. papież Franciszek wspomniał o tym Psalmie w związku z Bożym przebaczeniem grzechu cudzołóstwa. Odchodząc jednak od nauki Soboru Trydenckiego, nie odniósł się wyraźnie do warunków koniecznych do uzyskania Bożego miłosierdzia – pokuty i zdecydowanego celu poprawy. Nie powiedział nic o konieczności pokuty lub zadośćuczynienia.

Darowizna przez Paypal

Chcesz pomóc przez Paypal? Wybierz dowolną kwotę. Jeśli możesz, przejmij opłaty Paypal, to więcej do nas dotrze. Dobroczyńców zapewniamy o modlitwie. Bóg zapłać!

20,00 zł

Translate

Reklama

Ostatnie wpisy

Komentarze

Popularne

Niska skuteczność egzorcystów - czy musi tak być?
Ponowne święcenia kapłańskie ks. Jacka Bałemby SDB. Kapłaństwo jako takie (1 z 4)
Bractwo św. Piusa X: nadużycia seksualne w Afryce, ks. Stehlin doprowadzał chłopców
15-go Sierpnia. Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
Bractwo św. Piusa X nie jest wyjściem: Przyczyny moralne (3 z 3)
O. Wojciech Gołaski OP odchodzi do FSSPX lub "gdy zabraknie cukierków".

Archiwa

Hierarchicznie
Chronologicznie

Podziel się

Reklama

Nasze Produkty

Datki

Darowizna przez Paypal

Chcesz pomóc przez Paypal? Wybierz dowolną kwotę. Jeśli możesz, przejmij opłaty Paypal, to więcej do nas dotrze. Dobroczyńców zapewniamy o modlitwie. Bóg zapłać!

20,00 PLN

Dodaj komentarz

Miesięczna

Indywidualna

29,90 zł

3 dniowy okres próbny gratis
Subskrybuj

Roczna

Indywidualna

299 zł

3 dniowy okres próbny gratis
Subkskrybuj

Rodzinna miesięczna

Do 6 osób

49,90 zł

3 dniowy okres próbny gratis
Subskrybuj

Rodzinna roczna

Do 6 osób

499 zł

3 dniowy okres próbny gratis
Subskrybuj

Przelewem

Przelewem za 3 Miesiące

Indywidualna

90,00 zł

Ustaje automatycznie, przyłączenie przez administratora
Subskrybuj

Przelewem za 6 Miesiący

Indywidualna

180,00 zł

Ustaje automatycznie, przyłączenie przez administratora
Subskrybuj

Przelewem za 12 Miesięcy

Indywidualna

330,00 zł

Ustaje automatycznie, przyłączenie przez administratora
Subskrybuj
Tradycja i Wiara